Związek Zofii Książek-Bregułowej z Dąbrową Górniczą

A oto materiał nadesłany przez zespół reporterski ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Słabo Widzących i Niewidomych w Dąbrowie Górniczej.

W ubiegłym roku szkolnym nasi młodsi koledzy ze szkoły podstawowej uczestniczyli w programie Literacki Atlas Polski i podążali dąbrowskim szlakiem znanej pisarki i poetki Marii Konopnickiej. Z zaciekawieniem śledziliśmy ich prace poszukiwawcze i w obecnym roku postanowiliśmy również wziąć udział w tym ogólnopolskim projekcie. W podjęciu decyzji pomógł nam trochę przypadek, bowiem nasz Ośrodek istnieje już prawie 20 lat, a jeszcze nie ma swojego patrona.  Już w ubiegłym roku  zostały wszczęte procedury mające na celu dokonanie takiego wyboru. Rozpoczęliśmy poszukiwania w książkach, dokumentach, śledziliśmy losy wielu osób, aby wybrać te, które zasługiwałyby na miano patrona naszego Ośrodka. Wśród  kilku wybitnych postaci: Janusza Korczaka, Wandy Szuman, Louisa Braille’ a   i Marii Grzegorzewskiej pracujących na rzecz osób niepełnosprawnych, niewidomych i słabo widzących znalazło się nazwisko Zofii Książek-Bregułowej.  Nie jest Ona wprawdzie  naukowcem  i osoba zasłużoną w pracy z osobami niepełnosprawnymi, ale jest  znakomitą aktorką i poetką mieszkającą obecnie w Katowicach.  Wydała kilka tomików poezji, w której wzrusza swoich odbiorców, ofiarowując ludziom prawdę o czasach, w których żyła i o samej sobie – swoim bólu i nadziei.

Patrona wybierali wszyscy,  a największą ilość głosów uzyskała właśnie Pani Zofia. Po raz pierwszy zobaczyliśmy tę sympatyczna starszą Panią w czasie obchodów Dnia Białej Laski. Powszechnie wiadomo, że jest to święto osób niewidomych, a taką też osobą jest Pani Zofia, która straciła wzrok w czasie Powstania Warszawskiego. Wiadomość o naszej decyzji przyjęła nie kryjąc wzruszenia.

Gdy zapadła decyzja o naszym udziale w programie i o tym,  aby informacje zawarte w Literackim Atlasie Polski poszerzyć o kolejną, może mało znaną większości ludzi postać – wybraliśmy Zofię Książek-Bregułową.  Przez fakt, że będzie naszą patronką, na stałe będzie związana z Dąbrową Górniczą.  Kim więc jest Pani Zofia i co do tej pory udało nam się o niej dowiedzieć?

Zofia Książek Bregułowa -urodziła się w Kielcach w 1920 r. W tymże mieście uczęszczała do szkoły powszechnej i średniej. Po zdanej maturze w 1938 r. przygotowywała się do wymarzonych studiów aktorskich, które rozpoczęła na tajnych kompletach Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej w Warszawie w listopadzie 1939 r. Ostatnie egzaminy zdała przed wybuchem powstania warszawskiego, w którym później wzięła udział. Była łączniczką w zgrupowaniu AK “Krybar” do dnia, kiedy została ranna. Było to 5 września 1944 r., jeden z pocisków eksplodował przed nią, raniąc jej nogi, klatkę piersiowa, głowę i oczy, odbierając wzrok. 10 października 1944 r. znalazła się wraz z innymi członkiniami powstania w Stalagu XI A w Gross Lubbars. Przed świętami Bożego Narodzenia w 1944 przewieziono ją wraz z innymi w bydlęcych wagonach do Stalagu VI C w Oberlangen, gdzie stopniowo zebrano ok. 2000 kobiet i dziewcząt biorących udział w powstaniu warszawskim. Po wyzwoleniu obozu przez II Pułk I Polskiej Dywizji Pancernej gen. Maczka, rozpoczęła walkę  o odzyskanie wzroku. Znalazła się w Szkocji, w Edynburgu w szpitalu im. I. J. Paderewskiego, gdzie po operacji odzyskała częściowo wzrok w prawym oku (około 3% widzenia). W szpitalu poznała swojego męża.

W 1947 r. wróciła do kraju i wyszła za mąż za poznanego w Szkocji skrzypka Włodzimierza Bregułę. Pracę rozpoczęła w Polskim Radiu w Warszawie, a pierwszy angaż do teatru otrzymała w Teatrze Ziemi Opolskiej, w którym pracowała w latach 1949-1951. Grała min. Zośkę – Wariatkę w adaptacji Placówki B.Prusa, Hankę w Moralności Pani Dulskiej G. Zapolskiej, Dewotkę w Czarującej szewcowej F. Garcii Lorki, Marietie w Pieją koguty J. Bałtuszisa, Ślusarzową w Rewizorze N. Gogola i dwa epizody wokalno taneczne  w Wodewilu Warszawskim Gozdawy i Stępnia. Dawała setki koncertów żywego słowa dla młodzieży. W 1967 r. zagrała na Małej Scenie Teatru Śląskiego w Katowicach monodram Podróż do zielonych cieni F. Methlinga, a w 1968 r. Tabu J. Bocheńskiego, a na Scenie Literackiej Teatru Nowego w Zabrzu w 1974 r. Dasz mi trzech synów E. Snigiriowa i Życie E. Brylla. Oprócz talentu aktorskiego w wieku 54 lat ujawnił się talent poetycki.

Więc się dokonało –
zgasło światło
do końca dni moich ostatnich
i żaden elektryk świata
już go nie naprawi
a dobry Bóg czeka
że z krzyżem na plecach

doczołgam się do Niego
i powiem: jestem szczęśliwa…

Zofia Książek – Bregułowa jest także bohaterką wydanej w 1995 r. książki B. Czajkowskiej pt. Będziesz jedna, jedyna…, a jej życie jest tematem filmu nakręconego przez  K. Miklaszewskiego w 1978 r. W 1999 r. powstał film autorstwa M. Makaruk pt. Poezja utkana z jej życia, a w 2003 r. drugi film o Niej pt. Zamiast świateł rampy Jest ona także członkiem Związku Ociemniałych Żołnierzy RP, Światowego Związku Żołnierzy AK  oraz St’Dunstan’s – brytyjskiego Stowarzyszenia Kobiet i Mężczyzn Ociemniałych w Służbie Wojskowej. W 2001 r. otrzymała zaszczytny tytuł Weterana Walk o Wolność i Niepodległość.

Wydane tomiki wierszy: Śpiewam mój ból (Czytelnik 1986), Nie płacz Antygono (Księgarnia św. Jacka 1991), Cykada na smyczku (Księgarnia św. Jacka 1997), W tym istnieniu drugim (Ina-Press 2000),  Czy zdążę… (Ina-Press 2005) oraz tomik opowiadań Zamiast świateł ramp (Ina-Press 2003)

Jak widać jest to bardzo piękny życiorys i warto jest przybliżyć tę postać szerszym gronom. Jak już wspomnieliśmy, po raz pierwszy spotkaliśmy Panią Zofię w naszym Ośrodku  6 listopada 2009 roku. Wprawdzie wcześniej zamieszczaliśmy jej życiorys w gazetkach szkolnych, wystawce w bibliotece szkolnej,  w szkolnej gazetce oraz na szkolnej stronie internetowej.  Jednak najważniejszy był dla nas dzień, w którym była naszym gościem.

Wprawdzie tylko kilka słów przekazała naszej szkolnej gazetce, ale jesteśmy umówieni na spotkanie i mamy nadzieję, że wtedy uzyskamy mnóstwo ciekawych informacji.

A. Hora i A. Kwiatkowski